Arrow
Arrow
Slider

Immunoterapia w onkologii nagrodzona Noblem 2018 z medycyny

1 października 2018 r. w Sztokholmie ogłoszono tegorocznych laureatów nagrody Nobla z dziedziny medycyny i fizjologii – to James P. Allison i Tasuku Honjo. Naukowcy przyczynili się do opracowania nowych metod leczenia nowotworów przez aktywację działania układu odpornościowego.

 

 

 

Powyższą informacją rozpoczął się tydzień noblowski w sztokholmskim Instytucie Karolinska. Odkrycie dokonane przez naukowców -  "terapia przeciwnowotworowa poprzez hamowanie negatywnej regulacji immunologicznej" - doprowadziło do rewolucji w zakresie leczenia nowotworów.

Nobliści pracowali nad zbadaniem funkcji białek działających jako tzw. punkty kontrolne układu odpornościowego (np. białka CTLA-4, PD-1). Białka te hamują aktywację limfocytów zdolnych do zabicia komórek nowotworowych i prowadzą do ucieczki nowotworu spod nadzoru immunologicznego. Blokowanie tych punktów kontrolnych za pomocą przeciwciał (anty-CTLA-4, anty-PD-1) okazało się być skuteczną metodą w leczeniu wielu nowotworów, np. zaawansowanego czerniaka czy raka płuca. Więcej na temat punktów kontrolnych układu odpornościowego można znaleźć w Bazie wiedzy STREAM: http://stream.wum.edu.pl/pl/baza-wiedzy/172-blokada-punktow-kontrolnych-ukladu-odpornosciowego-czesc-i.

Nagrodzeni naukowcy to 70-letni Amerykanin James. P. Allison - immunolog, dyrektor oddziału immunoterapii na MD Anderson Cancer Center w Instytucie Nauk o Zdrowiu w Houston, University of Texas oraz 76-letni Japończyk Tasuku Honjo - immunolog z Uniwersytetu w Kyoto. Prof. Tasuku Honjo, podczas wykładu na Europejskim Kongresie Immunologów, który odbył się we wrześniu 2018 r. w Amsterdamie, podkreślił, że: „Przeciwciała anty-PD-1 są w dziedzinie nowotworów odpowiednikiem penicyliny. Podobnie jak penicylina w chorobach zakaźnych, inhibitory PD-1 zapoczątkowały nowy rodzaj terapii nowotworów, który zmieni chorobę nowotworowa z najgroźniejszego zabójcy w chorobę przewlekłą, która będzie można leczyć latami”.

Dr hab. Radosław Zagożdżon, członek projektu STREAM, immunolog z WUM, na portalu PAP nauka i zdrowie komentuje, że: „zasługą tegorocznych noblistów w dziedzinie medycyny i fizjologii jest lepsze poznanie mechanizmów, za pomocą których nowotwór maskuje się przed układem odpornościowych. Okazało się, że nie wystarczy tylko aktywizować układ odpornościowy, ponieważ przypomina to jazdę samochodem z wciśniętym pedałem gazu, ale z zaciągniętym hamulcem ręcznym. James P. Allison oraz Tasuku Honjo pokazali jak działa hamulec ręczny, którym posługuje się nowotwór. Odkryli, że punkty kontrolne w układzie odpornościowym działają jak hamulec ręczny w pojeździe. To był duży przełom w badaniach nad zwalczaniem komórek nowotworowych przez układ odpornościowy”.

Badania Jamesa P. Allison oraz Tasuku Honjo uruchomiły całą lawinę nowych badań, które doprowadziły do powstania przeciwciał monoklonalnych blokujących punkty kontrolne odpowiedzi immunologicznej. Przeciwciała te stały się lekami nowej generacji w onkologii. 

Dr Zagożdżon komentuje również, jaki odsetek pacjentów odpowiada na tą metodę leczenia oraz jakie są dalsze kierunki rozwoju immunoterapii nowotworów: „Na razie jedynie 10-15 proc. chorych odnosi dzięki niej jakieś korzyści. Wynika to z tego, że w obecnie stosowanych schematach terapeutycznych wykorzystuje się zaledwie 2-3 punkty uchwytu dla inhibitorów punktów kontrolnych co pozwala odblokować układ odpornościowy do walki z nowotworem, a tych punktów kontrolnych jest znacznie więcej - kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt. Odkrywane są kolejne.”

Żeby zwiększyć skuteczność immunoterapii i walki z nowotworem, trzeba lepiej zrozumieć wzajemne relacje nowotworu z układem odpornościowym i innymi elementami otoczenia, w którym nowotwór się rozwija. Niezbędne są dalsze badania, współpraca między ośrodkami naukowymi, pacjentami i firmami, a wtedy będziemy świadkami kolejnych „Nobli” w dziedzinie medycyny i fizjologii oraz nowych, skuteczniejszych terapii przeciwnowotworowych.

Zapraszamy również do posłuchania wypowiedzi dra Zagożdzona dla RDC:  http://www.rdc.pl/podcast/popoludnie-rdc-odkrycia-noblistow-przyczynia-sie-do-w-leczenia-chorych-na-nowotwor/

 

Kluczowe publikacje:

Ishida, Y., Agata, Y., Shibahara, K., & Honjo, T. (1992). Induced expression of PD-1, a novel member of the immunoglobulin gene superfamily, upon programmed cell death. EMBO J.11(11), 3887–3895.

Leach, D. R., Krummel, M. F., & Allison, J. P. (1996). Enhancement of antitumor immunity by CTLA-4 blockade. Science271(5256), 1734–1736.

Kwon, E. D., Hurwitz, A. A., Foster, B. A., Madias, C., Feldhaus, A. L., Greenberg, N. M., Burg, M.B. & Allison, J.P. (1997). Manipulation of T cell costimulatory and inhibitory signals for immunotherapy of prostate cancer. Proc Natl Acad Sci USA94(15), 8099–8103.

Nishimura, H., Nose, M., Hiai, H., Minato, N., & Honjo, T. (1999). Development of Lupus-like Autoimmune Diseases by Disruption of the PD-1 gene encoding an ITIM motif-carrying immunoreceptor. Immunity11, 141–151.

Freeman, G.J., Long, A.J., Iwai, Y., Bourque, K., Chernova, T., Nishimura, H., Fitz, L.J., Malenkovich, N., Okazaki, T., Byrne, M.C., Horton, H.F., Fouser, L., Carter, L., Ling, V., Bowman, M.R., Carreno, B.M., Collins, M., Wood, C.R. & Honjo, T. (2000). Engagement of the PD-1 immunoinhibitory receptor by a novel B7 family member leads to negative regulation of lymphocyte activation. J Exp Med192(7), 1027–1034.

Hodi, F.S., Mihm, M.C., Soiffer, R.J., Haluska, F.G., Butler, M., Seiden, M.V., Davis, T., Henry-Spires, R., MacRae, S., Willman, A., Padera, R., Jaklitsch, M.T., Shankar, S., Chen, T.C., Korman, A., Allison, J.P. & Dranoff, G. (2003). Biologic activity of cytotoxic T lymphocyte-associated antigen 4 antibody blockade in previously vaccinated metastatic melanoma and ovarian carcinoma patients. Proc Natl Acad Sci USA100(8), 4712-4717.

Iwai, Y., Terawaki, S., & Honjo, T. (2005). PD-1 blockade inhibits hematogenous spread of poorly immunogenic tumor cells by enhanced recruitment of effector T cells. Int Immunol17(2), 133–144.

OPEN